Kinh tế tầm thấp (Low-Altitude Economy – LAE) đang nổi lên như một không gian phát triển mới của nền kinh tế số, nơi bầu trời thấp trở thành “hạ tầng kinh tế” giàu tiềm năng, tương tự như đất đai hay không gian số. Đây không chỉ là xu thế công nghệ mà còn là cơ hội để các địa phương bứt phá nếu biết nắm bắt đúng hướng. Tuy nhiên, để hiện thực hóa tiềm năng này, cần có sự hội tụ đồng bộ của nhiều yếu tố mang tính nền tảng.
1. Hoàn thiện khung pháp lý và thể chế – Điều kiện tiên quyết
Một lĩnh vực kinh tế mới chỉ có thể phát triển khi có “luật chơi” rõ ràng, minh bạch và đủ linh hoạt. Đối với LAE, trước hết cần xây dựng hệ thống quy định cụ thể về quản lý vùng trời tầm thấp (dưới 1.000 mét, có thể mở rộng cao hơn tùy điều kiện), bao gồm quy định về quyền sử dụng không gian, tiêu chuẩn kỹ thuật thiết bị bay, cũng như điều kiện cấp phép vận hành.
Đặc biệt, việc thiết lập cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) là bước đi cần thiết nhằm tạo “không gian chính sách” cho các mô hình mới như taxi bay, drone giao hàng tự động được triển khai trong điều kiện thực tế. Đây không chỉ là cách tiếp cận thận trọng mà còn là phương thức thúc đẩy đổi mới sáng tạo có kiểm soát.
Song song với đó, cần tăng cường năng lực quản trị rủi ro và bảo đảm an ninh vùng trời thông qua sự phối hợp chặt chẽ giữa các lực lượng như quốc phòng, công an, giao thông. Việc kiểm soát các hành vi bay trái phép, bảo vệ an toàn dân sự và chủ quyền không phận phải được đặt lên hàng đầu.
2. Phát triển hạ tầng kỹ thuật – Nền tảng vận hành
Kinh tế tầm thấp không thể vận hành nếu thiếu hệ thống hạ tầng đồng bộ, bao gồm cả hạ tầng số và hạ tầng vật lý.
Trước hết là hệ thống quản lý không lưu tầm thấp (UTM), đóng vai trò như “bộ não điều phối”, cho phép quản lý hàng loạt thiết bị bay không người lái theo thời gian thực. Cùng với đó là hạ tầng viễn thông hiện đại như 5G, tiến tới 6G, kết hợp điện toán đám mây để bảo đảm truyền tải dữ liệu lớn, ổn định và độ trễ thấp.
Một yếu tố quan trọng khác là hệ thống dữ liệu và bản đồ số 3D, giúp thiết lập các hành lang bay an toàn, nhận diện vật cản và tối ưu hóa lộ trình. Về hạ tầng mặt đất, cần hình thành các điểm trung chuyển drone (droneport), sân đỗ cho phương tiện bay cất hạ cánh thẳng đứng (vertiport), cùng với hệ thống trạm sạc năng lượng.
3. Làm chủ công nghệ lõi – Yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh
Để không bị phụ thuộc và nâng cao giá trị gia tăng, việc làm chủ công nghệ lõi là yêu cầu mang tính chiến lược. Trọng tâm là phát triển các hệ thống phần mềm điều khiển bay, trí tuệ nhân tạo (AI) phục vụ tự hành, nhận diện môi trường và xử lý dữ liệu lớn.
Bên cạnh đó, năng lực sản xuất phần cứng cũng cần được chú trọng, đặc biệt là các linh kiện công nghệ cao như chip, cảm biến, vật liệu nhẹ bền và pin năng lượng mật độ cao. Việc nâng cao tỷ lệ nội địa hóa thiết bị không chỉ giúp giảm chi phí mà còn bảo đảm an ninh công nghệ.
4. Phát triển nguồn nhân lực – Nhân tố then chốt
Kinh tế tầm thấp là lĩnh vực liên ngành, đòi hỏi nguồn nhân lực chất lượng cao. Cần xây dựng đội ngũ kỹ sư chuyên sâu về hàng không, robot và trí tuệ nhân tạo, đồng thời phát triển hệ thống đào tạo và cấp chứng chỉ cho lực lượng vận hành như phi công UAV, chuyên gia lập kế hoạch bay.
Đáng chú ý, LAE không chỉ là ngành công nghệ mà còn mở ra nhiều cơ hội việc làm mới trong các lĩnh vực dữ liệu, vận hành, bảo trì, dịch vụ… góp phần chuyển dịch cơ cấu lao động theo hướng hiện đại.
5. Hình thành hệ sinh thái ứng dụng – Động lực phát triển bền vững
Một ngành kinh tế chỉ thực sự hình thành khi có hệ sinh thái ứng dụng phong phú. LAE có khả năng tích hợp vào nhiều lĩnh vực như nông nghiệp thông minh, logistics nhanh, quản lý đô thị, cứu hộ cứu nạn và du lịch.
Cùng với đó là các dịch vụ hỗ trợ như bảo hiểm rủi ro bay, bảo trì thiết bị, nghiên cứu và phát triển (R&D). Đặc biệt, sự liên kết chặt chẽ giữa Nhà nước – Doanh nghiệp – Nhà khoa học – Người dân sẽ là động lực quan trọng để thúc đẩy đổi mới sáng tạo và lan tỏa giá trị.
Kết luận
Phát triển kinh tế tầm thấp không đơn thuần là ứng dụng công nghệ mới, mà là quá trình kiến tạo một không gian kinh tế hoàn toàn mới trên bầu trời. Điều này đòi hỏi một chiến lược tổng thể, đồng bộ và dài hạn, trong đó thể chế đóng vai trò dẫn dắt, hạ tầng là nền tảng, công nghệ là động lực, con người là trung tâm và hệ sinh thái là môi trường phát triển.
Đối với các địa phương miền núi như Pú nhung, Điện Biên, nếu biết tận dụng lợi thế không gian rộng, nhu cầu logistics đặc thù và điều kiện thử nghiệm thực tế, kinh tế tầm thấp hoàn toàn có thể trở thành hướng đi đột phá, góp phần rút ngắn khoảng cách phát triển và tạo động lực tăng trưởng mới trong giai đoạn tới.