Từ ngày 01/7/2025, việc triển khai mô hình chính quyền địa phương 2 cấp (tỉnh – xã) theo quy định mới đã tạo bước chuyển quan trọng trong phân cấp, phân quyền quản lý nhà nước, đặc biệt trong lĩnh vực đất đai. Theo các quy định tại Nghị định 151/2025/NĐ-CP và Nghị định 226/2025/NĐ-CP, Chủ tịch UBND cấp xã được giao thực hiện toàn diện nhiều thẩm quyền trước đây thuộc cấp huyện, qua đó nâng cao vai trò, trách nhiệm và tính chủ động trong quản lý đất đai tại cơ sở.
1. Quyết định giao đất, cho thuê đất và chuyển mục đích sử dụng đất
Chủ tịch UBND cấp xã trực tiếp quyết định giao đất, cho thuê đất và cho phép chuyển mục đích sử dụng đất đối với hộ gia đình, cá nhân và cộng đồng dân cư trên địa bàn.
Đối với các tổ chức, Chủ tịch UBND xã được quyết định hình thức sử dụng đất và cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất trong trường hợp được miễn toàn bộ tiền sử dụng đất hoặc tiền thuê đất cho cả thời hạn thuê.
Đáng chú ý, khi ban hành các quyết định này, Chủ tịch UBND xã có trách nhiệm xác định và ghi rõ giá đất cụ thể vào quyết định trong trường hợp áp dụng theo bảng giá đất hằng năm, bảo đảm công khai, minh bạch và đúng quy định.
2. Trực tiếp thu hồi đất và phê duyệt phương án bồi thường
Chủ tịch UBND cấp xã thực hiện ban hành thông báo thu hồi đất và quyết định thu hồi đất đối với các trường hợp thuộc thẩm quyền theo quy định của pháp luật.
Đồng thời, trực tiếp phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư; quyết định thành lập Hội đồng bồi thường cho từng dự án cụ thể trên địa bàn.
Việc quyết định giá bán nhà ở tái định cư cũng thuộc thẩm quyền của Chủ tịch UBND xã, góp phần rút ngắn quy trình và nâng cao hiệu quả triển khai các dự án.
3. Quản lý thông qua xác định và thẩm định giá đất
Chủ tịch UBND cấp xã có quyền quyết định thành lập Hội đồng thẩm định giá đất cụ thể cấp xã để phục vụ công tác quản lý.
Trực tiếp quyết định giá đất cụ thể trong các trường hợp tính tiền sử dụng đất, tiền thuê đất hoặc bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất thuộc thẩm quyền.
Bên cạnh đó, Chủ tịch UBND xã còn tham gia Hội đồng thẩm định bảng giá đất cấp tỉnh, góp phần bảo đảm giá đất sát với thực tế tại địa phương.
4. Đăng ký đất đai và cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất
Chủ tịch UBND cấp xã thực hiện ký cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất lần đầu cho hộ gia đình, cá nhân và cộng đồng dân cư.
Quyết định việc xác định lại diện tích đất ở và cấp Giấy chứng nhận mới theo quy định.
Chỉ đạo cơ quan chuyên môn xác nhận trích đo bản đồ địa chính, hoàn thiện hồ sơ đăng ký đất đai, bảo đảm đúng quy trình, thủ tục.
5. Giải quyết tranh chấp và tổ chức cưỡng chế thi hành
Chủ tịch UBND cấp xã trực tiếp giải quyết tranh chấp đất đai giữa các hộ gia đình, cá nhân, cộng đồng dân cư trên địa bàn.
Tổ chức hòa giải tranh chấp đất đai và ban hành quyết định công nhận kết quả hòa giải thành.
Đồng thời, có thẩm quyền ban hành các quyết định cưỡng chế như cưỡng chế kiểm đếm bắt buộc, cưỡng chế thực hiện quyết định thu hồi đất, cưỡng chế thi hành quyết định giải quyết tranh chấp; thành lập các Ban cưỡng chế để tổ chức thực hiện trên thực địa theo đúng quy định.
6. Quản lý quỹ đất công ích và phát triển dự án tại địa phương
Chủ tịch UBND cấp xã tổ chức lập phương án, đấu giá quyền sử dụng đất đối với quỹ đất nông nghiệp công ích (đất 5%) và ký hợp đồng thuê đất với người trúng đấu giá.
Phê duyệt phương án góp quyền sử dụng đất để thực hiện các dự án chỉnh trang, phát triển khu dân cư, nâng cấp hạ tầng nông thôn.
Chủ trì kiểm tra, rà soát, phát hiện và xử lý kịp thời các hành vi vi phạm pháp luật về đất đai trên địa bàn.
7. Nâng cao trách nhiệm, tăng tính chủ động ở cơ sở
Việc mở rộng thẩm quyền cho Chủ tịch UBND cấp xã trong lĩnh vực đất đai là bước đi phù hợp với yêu cầu thực tiễn khi tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp. Điều này giúp rút ngắn quy trình giải quyết thủ tục hành chính, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước, đồng thời tăng cường trách nhiệm cá nhân của người đứng đầu trong việc quản lý, sử dụng tài nguyên đất đai.
Trong thời gian tới, yêu cầu đặt ra là mỗi địa phương cần tiếp tục nâng cao năng lực cán bộ, hoàn thiện quy trình nội bộ và tăng cường công tác kiểm tra, giám sát, bảo đảm việc thực thi thẩm quyền được đúng quy định, công khai, minh bạch và phục vụ tốt nhất nhu cầu của Nhân dân.