Trong quá trình triển khai phát triển cây mắc ca, cà phê theo quy hoạch, Pú Nhung xác định rõ: muốn đi được đường dài, trước hết phải bảo đảm được đời sống người dân trong giai đoạn đầu – khi cây chưa cho thu hoạch. Từ thực tiễn đó, xã định hướng tổ chức sản xuất theo hướng “giữ rừng – lấy ngắn nuôi dài – phát triển bền vững”, trong đó trọng tâm là tạo dòng tiền ngắn hạn để duy trì sản xuất và ổn định đời sống.
 |
| Pú nhung định hướng phát triển: giữ rừng – tạo dòng tiền ngắn hạn – nuôi dưỡng mắc ca, cà phê |
Trước hết, giữ rừng là nguyên tắc xuyên suốt. Việc phát triển mắc ca, cà phê được thực hiện trên diện tích đất sản xuất đã quy hoạch, không tác động đến diện tích rừng hiện có. Đây vừa là yêu cầu bắt buộc, vừa là nền tảng bảo đảm sinh kế lâu dài cho người dân.
Tuy nhiên, khó khăn lớn nhất hiện nay không nằm ở việc trồng cây, mà là duy trì được quá trình chăm sóc trong 3–5 năm đầu. Trong giai đoạn này, người dân vẫn phải chi cho phân bón, công lao động và sinh hoạt hằng ngày, trong khi cây chưa tạo ra thu nhập. Nếu không có nguồn bổ trợ kịp thời, rất dễ phát sinh áp lực kinh tế, ảnh hưởng đến chất lượng vườn cây.
Chính vì vậy, Pú Nhung xác định rõ: phải chủ động tạo dòng tiền ngắn hạn ngay trong từng hộ gia đình, coi đây là “đòn bẩy” để nuôi dưỡng cây lâu năm.
Giải pháp trọng tâm là phát triển chăn nuôi phù hợp với điều kiện miền núi. Trong đó, dê được lựa chọn là vật nuôi chủ lực do dễ nuôi, vốn đầu tư thấp, tận dụng được thức ăn tự nhiên như lá rừng, cây bụi, phụ phẩm nông nghiệp và có khả năng sinh sản nhanh. Dê vừa tạo nguồn thu tiền mặt thông qua bán giống, bán thịt, vừa cung cấp phân hữu cơ để bón cho mắc ca, cà phê, góp phần giảm chi phí đầu vào.
Cùng với đó, mô hình nuôi gà thả vườn được khuyến khích phát triển trong giai đoạn cây chưa khép tán. Gà có thời gian nuôi ngắn, khoảng 3 tháng có thể xuất bán, tạo nguồn thu thường xuyên theo lứa. Đồng thời, việc chăn thả tự nhiên còn giúp hạn chế cỏ dại, sâu bệnh, giảm công chăm sóc vườn.
Đối với những hộ có điều kiện, xã định hướng phát triển thêm chăn nuôi lợn theo hướng an toàn sinh học, gắn với xây dựng hầm biogas để xử lý chất thải, tận dụng khí đốt và nguồn nước tưới cho cây trồng. Cách làm này vừa tăng thu nhập, vừa bảo đảm vệ sinh môi trường.
Bên cạnh đó, xã định hướng phát triển mô hình nuôi nhốt trâu, bò, ngựa theo hướng bán chăn thả hoặc nuôi nhốt có kiểm soát. Việc nuôi nhốt giúp: Chủ động nguồn thức ăn thông qua trồng cỏ, tận dụng phụ phẩm nông nghiệp; Hạn chế tình trạng chăn thả tự do ảnh hưởng đến rừng và cây trồng; Thu gom, ủ phân chuồng làm phân bón hữu cơ cho mắc ca, cà phê; Đây là nguồn tích lũy tài sản có giá trị, đồng thời tạo thêm nguồn thu khi cần thiết.
Song song với chăn nuôi, việc trồng xen cây ngắn ngày như ngô, đậu, lạc được đẩy mạnh nhằm tạo thu nhập nhanh và cung cấp thức ăn cho vật nuôi, giảm chi phí sản xuất.
Từ các hoạt động trên, từng hộ gia đình từng bước hình thành chu trình sản xuất khép kín: chăn nuôi tạo phân hữu cơ – bón cho mắc ca, cà phê – cây trồng tạo phụ phẩm – quay lại phục vụ chăn nuôi. Nhờ đó, chi phí được giảm, hiệu quả được nâng lên và tính chủ động của người dân được tăng cường.
Khi tổ chức tốt mô hình này, người dân không chỉ có thu nhập để trang trải sinh hoạt hằng ngày, mà còn có nguồn lực để tiếp tục đầu tư, chăm sóc cây lâu năm. Đây chính là yếu tố quan trọng giúp ổn định tâm lý sản xuất, tạo sự yên tâm gắn bó lâu dài với định hướng phát triển của địa phương.
Có thể thấy, định hướng của Pú Nhung không đơn thuần là trồng mắc ca, cà phê, mà là tổ chức lại toàn bộ hoạt động sản xuất theo hướng hiệu quả, bền vững, trong đó:
giữ rừng là nền tảng,
chăn nuôi và cây ngắn ngày là nguồn tạo dòng tiền ngắn hạn,
còn cây lâu năm là mục tiêu phát triển dài hạn.
Đây là cách làm phù hợp với điều kiện thực tiễn miền núi, vừa bảo đảm đời sống trước mắt, vừa tạo nền tảng cho phát triển kinh tế ổn định, bền vững trong thời gian tới.